Nikhef kan jacht op zwaartekrachtsgolven versterken

Nikhef, het Nationaal instituut voor subatomaire fysica waarin de VU partner is, ontvangt 3,52 miljoen euro uit het wetenschappelijke infrastructuurfonds NWO-Groot voor belangrijke verbeteringen van meetapparatuur van de zwaartekrachtsgolfdetector Advanced Virgo in Pisa.

28-09-2018 | 16:46

Dat heeft NWO vandaag bekendgemaakt. In totaal kent NWO dit jaar 17,9 miljoen euro toe aan uitbreidingen en structurele verbeteringen van zeven onderzoeksprojecten van Nederlandse instituten en universiteiten, en internationale partners.

Advanced Virgo
De kilometers grote Advanced Virgo-detector bij Pisa (Italië) doet waarnemingen van zogeheten ruimtetijdgolven uit het universum, voorspeld door Einsteins algemene relativiteitstheorie. Daarbij worden minieme, onderlinge bewegingen van spiegels met laserstralen bestudeerd. Zulke trillingen werden in 2015 voor het eerst waargenomen door de vergelijkbare LIGO-detectoren in de VS, veroorzaakt door botsende zwarte gaten. De Virgo-collaboratie was bij de ontdekking betrokken; inmiddels maakt ook de Virgo-detector deel uit van het meetnetwerk en heeft deze samen met LIGO verdere zwaartekrachtsgolven van samensmeltende zwarte gaten en samensmeltende neutronensterren waargenomen. Nikhef is prominent deelnemer in Virgo. VU-hoogleraar Natuurkunde Jo van den Brand is ‘spokesperson’ van Virgo.

Met het toegekende budget kan een reeks nieuwe technieken in Advanced Virgo worden aangebracht om trillingen en ruis van buiten de detector nog verder uit te bannen. Met een 300 meter lange nieuwe laser-trilholte bij Virgo wordt ook de minieme verstorende invloed van de lichtbundels zelf op het systeem nog verder onderdrukt. “Dat vergroot de gevoeligheid voor de ruimtetijdgolven uit het universum, en biedt wellicht zicht op nieuwe, onbekende bronnen van zwaartekrachtsgolven”, zegt programmaleider Advanced Virgo Frank Linde van Nikhef.

De benodigde apparatuur wordt op Nikhef in Amsterdam (Science Park) ontwikkeld en gebouwd. Linde: “Met een gevoeliger Virgo-detector wordt een gelijktijdige meting van een zwaartekrachtsgolf en een ander signaal zoals licht, neutrino’s of kosmische straling steeds waarschijnlijker. Met zo’n coïncidentiemeting kunnen we een completer beeld krijgen van catastrofale gebeurtenissen in ons universum: samensmeltende objecten, supernova-explosies, enzovoorts.” 


Foto credit: Virgo Collaboration