Grotere plantensoorten nemen het over in het Noordpoolgebied

Het Noordpoolgebied was tot nu toe vooral het domein van laaggroeiende planten, maar grotere plantensoorten, vooral struiken, nemen deze koude omgeving langzaam over als gevolg van een stijging van de temperatuur. Ook lijkt het erop dat grotere plantensoorten klimaatverandering kunnen versnellen.

03-10-2018 | 11:26

Een internationaal onderzoeksteam van ecologen, onder wie Hans Cornelissen, publiceerde dit op 26 september in Nature. Het team verzamelde en analyseerde de meest uitgebreide dataset van planten op bijna 120 locaties in toendragebieden en buiten het poolgebied. Om de harde, koude omstandigheden van het toendragebied te trotseren, kruipen planten dicht bij de grond en groeien vaak maar enkele centimeters hoog. Maar uit de studie van bijna 130 ecologen, onder leiding van Duitse wetenschappers, blijkt dat nieuwe, grotere plantensoorten het toendragebied langzaam overnemen. "De toename in hoogte die we zagen was niet alleen op een paar locaties maar bijna overal", zegt Anne Bjorkman, hoofdauteur van het artikel.

Verschuiving van plantensoorten
De onderzoekers identificeren klimaatopwarming als de onderliggende oorzaak. De temperaturen in het Noordpoolgebied zijn in de zomer met ongeveer 1 graad Celsius en in de winter met 1,5 graden gestegen gedurende de dertig jaar die door de studie wordt bestreken. Uit een gedetailleerde analyse bleek dat niet alleen individuele planten groter worden bij warmere temperaturen, maar dat de plantengemeenschap zelf ook is verschoven. Grotere plantensoorten uit warmere delen van het toendragebied hebben zich over de toendra verspreid. "Als grotere planten zich blijven verspreiden in het huidige tempo, zou de vegetatie in de loop van het jaar met 20 tot 60% kunnen toenemen,” aldus Bjorkman. Verrassend genoeg vonden de onderzoekers vooralsnog geen bewijs dat deze opmars van hogere soorten momenteel leidt tot een afname van kortere plantensoorten. De grotere plantensoorten verstoten de kleine soorten dus niet en het Noordpoolgebied wordt steeds groener.

Klimaatverandering
Het Noordpoolgebied is lange tijd een focus geweest voor onderzoek naar klimaatverandering, omdat de permafrost die onder de toendra-vegetatie zit, een derde tot de helft van de koolstof in de bodem van de aarde bevat. Wanneer de permafrost ontdooit, zouden dus broeikasgassen vrijkomen. Een toename van grotere planten kan dit proces versnellen, omdat grotere planten in de winter meer sneeuw vasthouden, wat de onderliggende grond isoleert en voorkomt dat deze in de winter snel en diep invriest. "Hoewel er nog steeds veel onzekerheden zijn, kunnen hogere toendraplanten de klimaatverandering versnellen, zowel in het Noordpoolgebied als voor de planeet als geheel", zegt Bjorkman.

Handboek voor het meten van planteigenschappen
Voor het meten van de planteigenschappen hebben de onderzoekers van deze studie de standaardprotocollen gevolgd die VU-onderzoeker Hans Cornelissen als eerste auteur in 2003 als een handboek heeft gepubliceerd in Australian Journal of Botany en daarna als senior auteur de update in 2013. Dankzij dit handboek konden de metingen onderling goed met elkaar worden vergeleken. Het handboek is een klassieker geworden in de plantenecologie en beide artikelen samen zijn nu volgens het Web of Science al 2200 keer geciteerd