Blockchain technologie om internationale samenwerking in de strijd tegen infectieziekten te verbeteren

In een wereld waarin we steeds mobieler zijn, zijn uitbraken van bekende of nieuwe infectieziekten een reële en nauwelijks te vermijden bedreiging. Daarom is het van groot belang dat we over de juiste systemen beschikken om nieuwe uitbraken snel op te sporen en er effectief op te reageren.

15-05-2020 | 10:54

Recente ontwikkelingen in blockchain technologie zouden hierin kunnen helpen, zo stelt een groep van VU- en RIVM-onderzoekers in een artikel dat vandaag werd gepubliceerd in Science. In het artikel leggen de onderzoekers uit dat het delen van onderzoeksdata en materialen (zoals genetische codes van de ziekteverwekker) een belangrijke rol speelt bij het reageren op uitbraken. Een snelle uitwisseling tussen wetenschappers, regeringen en bedrijven wereldwijd is essentieel voor de ontwikkeling van vaccins, diagnostische middelen, medicijnen en voor het nemen van effectieve publieke maatregelen. Echter blijkt efficiënte internationale samenwerking niet altijd vanzelfsprekend, zo laten de onderzoekers zien aan de hand van voorbeelden van eerdere uitbraken, zoals SARS, MERS, en Zika.

Barrières voor efficiënte samenwerking
“Er zijn barrières die het delen van data en materialen, en daarmee efficiënte samenwerking in de weg zitten. Deze lijken voort te komen uit een gebrek aan onderling vertrouwen, onduidelijkheid over intellectueel eigendom en internationale verdragen, en conflicterende publieke, private en academische belangen”, stellen Mark van der Waal en Carolina dos Santos Ribeiro, die samen eerste auteur zijn van het artikel in Science. Beiden zijn buitenpromovendus bij het Athena instituut van de VU.

Zo kunnen wetenschappers en bedrijven bijvoorbeeld een belang hebben bij het veiligstellen van wetenschappelijke publicaties of patenten. Ook kunnen landen zeggenschapsrechten uitoefenen over het gebruik van laboratoriummonsters of wanneer zij bezorgd zijn over de politieke of economische gevoeligheid van epidemiologische data. Het delen van monsters en onderzoeksgegevens ligt daarom vaak gevoelig. Daarnaast zijn uitwisselingen van data en materialen onderhevig aan complexe wet- en regelgeving, wat snelle samenwerking kan belemmeren.

Blockchain om bestaande systemen te ondersteunen
De onderzoekers leggen in hun artikel uit hoe recente ontwikkelingen in blockchain technologie zich kunnen lenen voor het overwinnen van de huidige barrières: “Blockchain is zeker niet de heilige graal, maar er zijn in dit veld de afgelopen tijd interessante nieuwe concepten verschenen die het waard zijn om onder de aandacht te brengen bij een breder publiek. Er lijken namelijk veel misverstanden te zijn over wat blockchain wel en niet kan betekenen.”

Als gedachte-experiment schetsen ze daarom de contouren van een mogelijk op blockchain gebaseerd systeem voor efficiënte uitwisselingen tussen onderzoekers: een zogeheten ORBI (‘outbreak R&D blockchain infrastructure’). Hierbij combineren ze een aantal innovatieve concepten. De onderzoekers beschrijven hoe zo’n systeem de bestaande, gevestigde systemen en processen voor het opslaan en delen van data en materialen kan ondersteunen en verbinden. Blockchain biedt hierbij als het ware een gezamenlijk fundament waarin objecten, identiteiten, afspraken, en gebeurtenissen kunnen worden geregistreerd door middel van cryptografische verankering.

Zo’n gezamenlijk fundament kan bijdragen aan traceerbaarheid, controleerbaarheid en efficiënt toegangsbeheer tussen bestaande systemen en hun gebruikers. Daarnaast kan het de mogelijkheid bieden om automatisch toe te zien op het naleven van afspraken tussen gebruikers, zonder dat er centrale instanties nodig zijn om een oogje in het zeil te houden.

Senior auteur van het artikel in Science en copromotor van beide promovendi Linda van de Burgwal: “Dit artikel laat de waarde van proactief, interdisciplinair onderzoek zien. Door te onderzoeken of en hoe nieuwe technologieën toepasbaar zijn op complexe, maatschappelijke vraagstukken laten we zien waar de kansen liggen, maar ook welke uitdagingen er zijn. Nu er stemmen opgaan om een COVID-19 ‘technology pool’ te starten om het delen van relevante onderzoeksgegevens en materialen wereldwijd te versnellen en te verbreden komt de publicatie hiervan precies op tijd. We hopen dat dit werk onderzoekers en beleidsmakers helpt bij het verder uitwerken van initiatieven om het delen van data te versterken.“

Kinderschoenen
De onderzoekers benadrukken dat het ontwerpen en implementeren van een succesvol ORBI-achtig systeem in de praktijk zeker niet eenvoudig zal blijken. Zo staan veel van de beschreven technologische concepten nog in de kinderschoenen, en zijn er wereldwijd veel verschillende belanghebbenden die hun medewerking moeten geven en diverse invalshoeken die goed moeten worden gehoord. Ook moet er nagedacht worden over mogelijke negatieve effecten van een op blockchain gebaseerd systeem, zoals het belemmeren van ‘open access’ wetenschap. Echter, gezien de huidige barrières voor efficiënte samenwerking in de strijd tegen infectieziekten lijkt het het de moeite waard om verder te onderzoeken hoe de beschreven technologieën kunnen worden ingezet.

ORBI-blockchain-2020