Nieuwe ontdekkingen en inzichten van Vermeers ‘Meisje met de Parel’

Wetenschappelijk onderzoek naar het wereldberoemde schilderij ‘Meisje met de parel’ van Johannes Vermeer, levert nieuwe ontdekkingen en inzichten op.

28-04-2020 | 10:00

Door multidisciplinair onderzoek is het internationale team van wetenschappers, waaronder VU-Aardwetenschappers Paolo D’Imporzano en Gareth R. Davies, veel dichterbij het schilderij gekomen dan ooit tevoren. Zo deed het team ontdekkingen over penseelvoering, gebruik van pigmenten en op welke manier Vermeer zijn schilderij met verschillende lagen opbouwde. Het onderzoeksproject ‘Het Meisje in de Schijnwerper’ leverde, met behulp van non-invasieve beeld- en scantechnieken, digitale microscopie en verfmonsteranalyses, het beeld op van een persoonlijker schilderij dan tot nu toe werd gedacht.

Ontdekkingen
Een van de meest verrassende ontdekkingen was dat de achtergrond van het Meisje niet zomaar een lege donkere ruimte is: Vermeer schilderde haar voor een groen gordijn. Met de nieuwe technieken zijn diagonalen en kleurverschillen rechtsboven in het schilderij waargenomen die geplooide stof suggereren. Het gordijn verdween in de loop der eeuwen door het ontkleuren van de groene verf. Daarnaast leek het dat het Meisje geen wimpers had. Door macro-röntgenfluorescentie scanning en met behulp van de microscoop, zijn nu toch kleine haartjes rond beide ogen waargenomen. Deze waren in de loop der eeuwen eveneens verdwenen. Deze ontdekkingen maken o.a. het Meisje ‘persoonlijker’ dan eerder gedacht, maar de vraag wie precies het meisje op het schilderij is geweest blijft een mysterie.

Lood isotopen analyse
Vermeer gebruikte loodwit om lichtaccenten te schilderen en om andere kleuren lichter te maken. D’Imporzano en Davies bestudeerden voor het project de geografische oorsprong en variabiliteit van de lood in het pigment. Hiervoor voerden ze een lood isotopen analyse uit op monsters van het ‘Meisje met de Parel’. De monsters werden genomen van losse fragmenten en er werden verfdoorsneden gemaakt van monsters. Ze gebruikten een nauwkeurig instrument, ontwikkeld aan de VU, om de individuele lagen te bemonsteren.

D'Imporzano en Davies concludeerden dat dezelfde loodsoorten werden gebruikt in de primer en verf en dat hun bron consistent is met andere Nederlandse schilderijen uit de 17e eeuw. De vraag die de kunsthistorici nu moeten stellen is: Betekent deze conclusie dat Vermeers atelier het loodwit verwerkte om verschillende pigmenten te maken of werden de verschillende pigmenten bij één leverancier gekocht? D'Imporzano en Davies werken momenteel samen met het Rijksmuseum om een gedetailleerde database van 17e-eeuwse Nederlandse schilderijen op te bouwen om te begrijpen hoe de bron van lood in de tijd varieerde en om vast te stellen of lood isotoop analyse kan helpen bij het dateren van de tijd dat een schilderij werd geproduceerd.

Onderzoeksteam
Het onderzoeksteam stond onder leiding van Mauritshuis restaurator Abbie Vandivere. Het onderzoeksproject ‘Het Meisje in de schijnwerper’ is een initiatief van het Mauritshuis en werd uitgevoerd als een samenwerkingsproject in het kader van het Netherlands Institute for Conservation+Art+Science+ (NICAS: Rijksmuseum, TU Delft, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Universiteit van Amsterdam), samen met de Universiteit Antwerpen, Vrije Universiteit Amsterdam, Shell Technology Centre Amsterdam, Hirox Europe, de National Gallery of Art, Washington en vele andere partners.

Onderzoeksdocument: ‘Beauty is skin deep: the skin tones of Vermeer’s Girl with a Pearl Earring.’