Jacco van Ossenbruggen benoemd tot hoogleraar Human-Centered Data Science

Jacco van Ossenbruggen is per 1 juni benoemd tot hoogleraar Human-Centered Data Science binnen de afdeling Informatica aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Van Ossenbruggen gaat zich richten op datagedreven onderzoek en data-analyse in samenwerking met onderzoekers binnen en buiten de VU.

31-05-2021 | 13:24

De leerstoel van Van Ossenbruggen richt zich op data-intensieve toepassingen waar mensen een cruciale rol in spelen. Bijvoorbeeld omdat de gebruikte data direct over mensen gaat, een menselijk oordeel bij de analyse van de data essentieel is, of omdat het resultaat van de analyse door mensen op de juiste manier geïnterpreteerd moet worden.
Van Ossenbruggen: “Ons onderzoek raakt altijd toepassingsgebieden waarin er te veel data is om deze handmatig te kunnen verwerken en waar het probleem of de data te complex of subjectief is om de analyse volledig aan computers uit te besteden. Om in die situaties goede oplossingen te bedenken, is het nodig de ‘menselijke rol’ vanaf het begin mee te ontwerpen.”

Verminderen sociale ongelijkheid
Een goed voorbeeld is het onderzoek in het recent opgerichte Civic AI lab, waar VU Amsterdam in samenwerking met de UvA, de gemeente Amsterdam en het ministerie van Binnenlandse zaken, onderzoek doet naar het gebruik van artificiële intelligentie (AI) binnen de overheid. Civic AI wil door het probleem en de data vanaf het begin goed te begrijpen, algoritmen ontwerpen met als doel het verminderen van sociale ongelijkheid. Veel AI-algoritmen werken in het lab namelijk verrassend goed voor veel verschillende soorten data. Van Ossenbruggen: “Voor informatici is het dan verleidelijk om te abstraheren van de details in de data, want die ‘maken toch niet uit’. Zodra de data over mensen gaat, of de uitkomsten van zo’n algoritme leidt tot beslissingen die mensen raken, is dat echter geen goede houding. Het enthousiasme voor een algoritme dat 96 procent juist scoort in het lab is snel weg als in de praktijk blijkt dat die 4 procent gevonden fouten systematisch leidt tot bijvoorbeeld meer sociale ongelijkheid in een bepaalde wijk.”

Algoritmen die vooroordelen herkennen
Een ander voorbeeld is het ontwerp van AI-systemen binnen het Cultural AI lab, waar de VU samenwerkt met onder andere het Rijksmuseum, Koninklijke Bibliotheek en Beeld en Geluid. Doordat AI-systemen leren van data, leren ze vaak onbedoeld ook de ongewenste patronen die in die data blijken te zitten, bijvoorbeeld racistische of seksistische vooroordelen. Van Osssenbruggen: “Er is in Nederland heel veel erfgoed gedigitaliseerd door musea, bibliotheken en archieven, en er is in die instituten en bij geesteswetenschappen heel veel kennis over dit erfgoed. Deze experts weten vaak goed welke vooroordelen er in hun gegevens zitten. Hoe kunnen we die kennis gebruiken om algoritmen te trainen om die vooroordelen te herkennen? Kunnen AI-systemen leren dat er over dezelfde objecten of gebeurtenissen verhalen te vertellen zijn vanuit een waaier van verschillende perspectieven?”


Jacco van Ossenbruggen promoveerde in 2001 in de informatica aan VU Amsterdam. Tot voor kort leidde hij een onderzoeksgroep op het Centrum Wiskunde & Informatica in Amsterdam. Sinds 2018 leidt hij ook de User-centric Data Science groep aan de VU. Hij is medeoprichter van de Civic AI en Cultural AIICAI labs. Als lid van het management board van ODISSEI en CLARIAH werkt Van Ossenbruggen aan het verbeteren van de digitale infrastructuur voor onderzoekers in de sociale en geesteswetenschappen.