Koningscobra heeft geen mannetje nodig voor voortplanting

Vrouwelijke koningscobra’s blijken geen mannetje nodig te hebben voor nakomelingen. Een onderzoek van een internationaal team van biologen laat zien dat de grootste gifslang ter wereld zich kan voortplanten zonder daarvoor seks te hebben. Freek Vonk, bijzonder hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam, onderzoeker bij Naturalis én reptielenfanaat, maakte onderdeel uit van het team.

10-05-2021 | 11:30

In het onderzoek, dat gepubliceerd is in Nature Scientific Reports, werd een vrouwtjeskoningscobra bestudeerd, die gevangen werd toen ze nog niet geslachtsrijp was. Zeker was dat deze slang nog nooit gepaard had met een mannetjescobra. In gevangenschap legde ze vierentwintig eieren, die door de wetenschappers in broedmachines werden geplaatst. Twee eieren kwamen uit, dit waren beide mannetjes. Na uitkomen bleek dat de jongen vergroeiingen aan hun skelet hadden. Helaas hebben de twee mannetjes het niet overleefd; ze zijn na twee dagen gestorven.

DNA opnieuw gerangschikt
De onderzoekers voerden DNA-onderzoek uit, en daaruit bleek dat het om een specifiek geval van ongeslachtelijke voortplanting ging: automixie met terminale fusie. In een interview met Vroege Vogels legt Freek Vonk uit: “Daarbij wordt tijdens het rijpen van eicellen in het lichaam van het vrouwtje het genetisch materiaal, dat op de chromosomen ligt, opnieuw gerangschikt en samengevoegd. En wel op zo’n manier dat de zelfbevruchte eicellen altijd mannetjes zullen maken.”

Facultatieve parthenogenese
Seksloze voortplanting, of parthenogenese, komt bij meer diersoorten voor. Bijvoorbeeld bij insecten, vissen en sommige andere reptielen. Dat de koningscobra dit ook kan, wist tot voor kort niemand. Bij deze indrukwekkende gifslang gaat het om facultatieve parthenogenese, waarbij een dier zich zowel geslachtelijk als ongeslachtelijk kan voortplanten.

Evolutionaire oplossing
Vonk: “Het is eigenlijk een extreme vorm van inteelt. Op de lange termijn is dat natuurlijk niet handig, maar op de korte termijn is het een prachtige evolutionaire oplossing om toch te kunnen voortplanten in een omgeving zonder mannetjes.” Het is daarom ook niet raar dat de meeste gevallen van parthenogenese werden ontdekt bij dieren die in onnatuurlijke omstandigheden leven, zoals in dierentuinen of bij mensen thuis.