Depressie, verslavingen en ADHD hangen met elkaar samen

Hoe veranderen de hersenen bij psychiatrische aandoeningen?

spijkerWie aan depressie of schizofrenie lijdt, heeft vaak ook een andere psychiatrische aandoening zoals alcoholverslaving of ADHD. Sabine Spijker, hoogleraar Moleculaire mechanismen van cognitie van neuropsychiatrische aandoeningen, onderzoekt hoe bij deze aandoeningen de hersencellen veranderen die essentieel zijn voor geheugen en leervermogen. Haar onderzoek kan helpen de psychiatrische zorg beter te organiseren.

Aanpassingsvermogen
‘Psychiatrische aandoeningen hangen niet alleen met elkaar samen, maar ook met cognitieve functies zoals geheugen, leer- en aanpassingsvermogen’, verklaart Spijker. ‘Mensen met een depressie kunnen bijvoorbeeld moeilijk hun aandacht bij een taak houden. Iets wat je ook bij ADHD ziet. Mensen met een posttraumatisch stresssyndroom herinneren zich steeds de pijnlijke gebeurtenis. En zo ervaren alcoholverslaafden in allerlei prikkels alleen nog de herinnering aan alcohol.’

Genen en eiwitten
Spijker, verbonden aan het Centrum voor Neurogenomisch en Cognitief Onderzoek (CNCR), onderzoekt hoe genen en eiwitten die veranderen in de hersenen van ziektemodellen in verband staan met de ziekte. ‘Wij kijken bijvoorbeeld in eerste instantie welke eiwitten zijn veranderd in de hersenen door de depressie. Vervolgens gebruiken we moleculaire methodes om de expressie weer op normaal niveau te krijgen. Wanneer we dan ook in staat zijn om de ziektesymptomen terug te dringen in de muis of rat, betekent dit dat zo’n eiwitverandering een belangrijke speler is in het ontstaan van depressie’, licht Spijker toe.

Vreemde ratten
De onderzoekers meten om die reden meerdere symptomen die duiden op ziekte, zoals steeds te snel naar voedsel pakken (impulsief gedrag), of een kooigedeelte met nog niet eerder ontmoette ratten vermijden (depressie). Evenzo meten ze symptomen die duiden op een aantasting van cognitieve capaciteit, bijvoorbeeld niet meer de weg uit een doolhof kunnen vinden, of zich niet meer kunnen herinneren waar exact in de omgeving bijvoorbeeld een metalen cilinder stond (verslechterd geheugen). Spijker: ‘Juist door de combinatie van meten van deze symptomen en eiwithoeveelheden, en het ingrijpen hierop in de hersendelen die zijn betrokken bij leren, langetermijngeheugen en controle over emotionaliteit, kunnen we de hetgeen ten grondslag ligt aan de ziekte en haar symptomen ontrafelen’.

Prefrontale cortex
De hoogleraar heeft onder andere al aangetoond dat impulsief gedrag (een kenmerk van ADHD en schizofrenie) vaker voorkomt bij muizen met veel van het eiwit Neuregulin3 in de prefrontale cortex. Dit hersengebied is betrokken bij het geheugen, maar geeft ook controle over emotionaliteit en terugval naar verslaving. In een model van depressie met comorbide alcoholmisbruik bleek dat guanfacine, een medicijn dat nu onder andere wordt voorgeschreven tegen hoge bloeddruk, de motivatie om alcohol te nemen en terugval naar alcohol misbruik vermindert. De groep wil nu testen of dit medicijn depressieve mannen kan helpen van hun alcoholverslaving af te komen.

Afkickklinieken
Spijker: ‘Onze inzichten kunnen leiden tot een betere basis om tot verbetering van medicijnen te komen, voor meer begrip voor psychiatrische patiënten, en bijvoorbeeld tot een andere aanpak in de zorg voor specifieke patiënten. Afkickklinieken weren nu bijvoorbeeld verslaafde schizofrenen omdat ze geen mensen met psychoses willen behandelen. Psychiatrische klinieken willen weer geen verslaafden. Beide wegens gebrek aan specialisme in comorbide ziektes. Als we kunnen aantonen dat zulke aandoeningen ook moleculair met elkaar samenhangen, komt er hopelijk meer begrip voor deze patiënten. En als we daarnaast ook nog het inzicht helpen vergroten waar het fout gaat in de hersenen, kan dat de ontwikkeling van nieuwe medicijnen stimuleren.’